Wieś jako miejsce wytwarzania żywności, kultury i więzi społecznych, a także budowania relacji człowieka z przyrodą stanowi naszą wspólną sprawę.

“Prawo do wsi” stawia sobie za cel stworzenie  przestrzeni dla pogłębionej i żywej refleksji na temat wsi – dawnej i współczesnej. Do współpracy zapraszamy przedstawicieli różnych środowisk, w tym szczególnie mieszkańców wsi. Na naszych łamach znajdzie się miejsce zarówno na dyskusje o polityce rolnej, jak i na analizy społeczne czy opowieści o kulturze i historii wsi. Chcemy udowodnić, że wieś i rolnictwo, wysłane do przysłowiowego “kąta” w nauce i w debacie publicznej, to fascynujący temat o fundamentalnym znaczeniu dla społeczeństwa.

Wartość wsi

Uważamy, że wieś, z jej krajobrazem, różnorodnymi sposobami gospodarowania i dziedzictwem kulturowym jest wartością samą w sobie. Bogactwem, które za sprawą procesów historycznych i presji gospodarczej zostało już w dużej mierze zniszczone. Tym bardziej powinniśmy chronić to, co pozostało. Przetrwanie wsi – nie tylko jako “obszaru wiejskiego”, ale pewnej całości przyrodniczo-społeczno-kulturowej – stanowi żywotny interes nas wszystkich. Zrównoważona produkcja rolna jest niezbędna dla zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego. Wieś jest także ostoją dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, z którego korzysta całe społeczeństwo. Historia rozwoju miast pokazuje, że są one nieustannie wobec niej zadłużone. Bez wsi nie przetrwają.

Podkreślając uniwersalną wartość wsi, jednocześnie wspieramy w pełni prawo jej mieszkańców do określania kierunków jej rozwoju oraz dostępu do zdobyczy cywilizacyjnych. Podobnie jak kilka lat temu działacze miejscy ogłosili “prawo do miasta”, chciałybyśmy przyczynić się do sformułowania i egzekwowania prawa do wsi. Wsi, która nie musi być kształtowana pod dyktando ekonomistów czy dziennikarzy, za to wizja jej rozwoju uwzględnia prawa i interesy tych, dla których jest ona miejscem życia i pracy.

Misja

Zostałyśmy gospodyniami “Prawa do wsi”, ponieważ wyobraziłyśmy sobie przestrzeń wymiany wiedzy i opinii, w która pozwalałaby na rozbijanie utrwalonych sposobów myślenia o wsi i rolnictwie. Dotarcie do rzetelnej, nieobarczonej stereotypami wiedzy na te tematy, jak również do wykraczających poza utarte banały opinii stanowi, wbrew pozorom, niełatwe zadanie. Choć jesteśmy krajem o silnych tradycjach chłopskich i rolniczych, to wizerunek wsi w polskiej kulturze ukształtowali przede wszystkim przedstawiciele inteligencji w oparciu o swoje wyobrażenia i bieżące potrzeby polityczne. Przeważnie nie wchodzili oni w dialog z mieszkańcami wsi jako współobywatelami, a raczej kierowali w ich stronę szereg, często sprzecznych, zarzutów oraz wymagań. Stąd nasze myślenie o wsi i rolnictwie utkwiło gdzieś pomiędzy wyidealizowanym obrazem wsi jako sielskiego miejsca wypoczynku dla mieszczuchów, które należy pozostawić niezmienionym bez względu na potrzeby jej mieszkańców, a obrazem stygmatyzującym wieś i rolników jako “hamulcowych modernizacji”, opornych wobec zmian wymuszonych przez wolny rynek.

Ta sytuacja martwi nas z dwóch względów. Po pierwsze, ze względu na fakt, że wpływowa część polskiej publicystyki opiera się na stygmatyzującym (rzadziej: idealizującym) uprzedzeniu wobec wiejskości i pracy na roli, a ogromna liczba bardziej wyważonych analiz i komentarzy nie przebija się do głównego nurtu dyskusji. Chciałybyśmy te proporcje odwrócić poprzez popularyzowanie niedostatecznie znanych, a istotnych badań dotyczących wsi i jej mieszkańców, rolnictwa, polityki rolnej. Po drugie zaś – utrwala się podstawowy problem polskiej debaty publicznej, czyli ustalony podział na tych, którzy wypowiadają się i rozmawiają we własnym gronie, oraz na tych, którzy mogą jedynie się przysłuchiwać. Sfera debaty publicznej zarezerwowana jest dla zawodowych twórców, intelektualistów i ekspertów. Wiele grup społecznych, w tym większość mieszkańców wsi, nie znajduje dla siebie miejsca w tej konwencji. A przecież zdolność do tworzenia kultury oraz otwartej i pogłębionej wymiany myśli jest udziałem każdego obywatela, a rolą mediów powinno być jej umożliwianie.

Najważniejszą misją “Prawa do wsi” jest zatem wspieranie dialogu pomiędzy przedstawicielami różnych środowisk. Do współtworzenia “Prawa do wsi” zapraszamy wszystkich, którym sytuacja wsi i rolnictwa nie jest obojętna. Szczególnie chętnie udostępniamy łamy współczesnym mieszkańcom i mieszkankom wsi. Tym, którzy zajmują się rolnictwem, tym, którzy się przyuczają do tego zawodu jak i tym, którzy pracują w innych sektorach gospodarki. Osobom, które na wsi mieszkają od pokoleń, które się na wsi wychowały, ale zdecydowały się przeprowadzić do miasta, jak również jej nowym mieszkańcom. Działaczom społecznym, twórcom lokalnej kultury, ale i osobom niezwiązanym bezpośrednio z żadną organizacją. Mamy nadzieję, że różnorodność głosów, które zaprezentujemy w postaci wywiadów, analiz, felietonów czy utworów literackich, pokaże wieś, która daleka jest od jej potocznego, uproszczonego obrazu.

Tematy i wyzwania

Na łamach “Prawa do wsi” chcemy na poważnie postawić pytanie, jaki model rolnictwa byłby korzystny dla polskiej wsi, biorąc pod uwagę jej historię i obecne uwarunkowania. Bliska jest nam koncepcja ekologicznego, rodzinnego rolnictwa, nie znaczy to jednak, że odrzucamy całkowicie inne modele. Uczciwa, pozbawiona dogmatyzmu dyskusja o rolnictwie wymaga od nas wszystkich zrozumienia argumentów uzasadniających określoną politykę rolną. Wieś nie jest wszędzie taka sama: różni się pod względem struktury społecznej, struktury zatrudnienia, walorów przyrodniczych, stopnia rozwoju infrastruktury czy dostępu do technologii. Być może więc odpowiedź na pytanie o najlepszy model rolnictwa musi uwzględnić te różnice, jeśli chcemy, by potrzeby mieszkańców zostały zaspokojone, a lokalne zasoby zostały jak najlepiej wykorzystane, ale nie zniszczone.

Wychodzimy z założenia, że rolnik nie jest zwykłym przedsiębiorcą, a żywność nie była i nie powinna być zwykłym towarem. Rolą rolnictwa jest zapewnienie obywatelom dobrej jakości żywności, dostarczenie miejsc pracy mieszkańcom wsi oraz odpowiedzialne gospodarowanie zasobami przyrodniczymi i krajobrazowymi. Polityka rolna powinna uwzględniać te funkcje rolnictwa. Przemysłowa rewolucja w rolnictwie przyniosła ogromne zyski korporacjom, lecz nie zażegnała głodu w najbiedniejszych rejonach świata, a przyczyniła się do zniszczenia środowiska naturalnego i wiejskich społeczności. Co więcej, rolnictwo obliczone na mniejszą skalę, ale uwzględniające konieczność zaspokojenia społecznych potrzeb mieszkańców wsi oraz zachowanie zasobów przyrodniczych, wcale nie musi być nieopłacalne, zwłaszcza jeśli spojrzeć na nie jako na element większej całości niż tylko branża spożywcza. Po dekadach rozwoju agrobiznesu kraje zachodnie powoli przekonują się, jak ogromną wartość stanowi rolnictwo rodzinne o niewielkiej skali, które wciąż, według danych ONZ, odpowiada za 56% światowej produkcji rolnej na świecie.

Rolnictwu i różnym jego wizjom, a także jego powiązaniu z kulturą, środowiskiem i historią, zamierzamy poświęcić specjalny cykl krótkich, syntetycznych tekstów pod hasłem „Filozofia rolnictwa”, zaczerpniętym z wydanej w 1987 roku rozprawy profesora Ryszarda Manteuffla o tym samym tytule. Pokażemy, że rolnictwo to także problem intelektualny i rodzaj sztuki, a od tego, w jaki sposób będziemy o nim myśleć, zależy w pewnym sensie los całego społeczeństwa. W cyklu tym będziemy w przystępnej formie prezentować zarówno idee, jak i praktyczne sposoby ich realizacji, sylwetki osób, które zasłużyły się dla ważnych dla rolnictwa oraz wsi prądów i idei, wyniki badań i koncepcje teoretyczne, pomysły i rozważania z czasów dawniejszych, do których warto sięgnąć na nowo, czy zupełnie współczesne.

Wieś to jednak nie tylko miejsce, gdzie produkuje się żywność. Na wsi się żyje: chodzi do szkoły, spotyka z sąsiadami, wychowuje dzieci, odpoczywa, przeżywa starość. W ostatnich latach wiele aspektów życia na wsi ulega degradacji, co jest efektem polityki wspierającej rozwój jedynie centralnych ośrodków miejskich. Likwiduje się połączenia autobusowe i kolejowe, szkoły, gminne biblioteki i ośrodki kultury czy placówki pocztowe, a co za tym idzie – także miejsca pracy. W efekcie mieszkańcy wsi są zmuszeni do długich dojazdów, aby zaspokoić swoje podstawowe i ważne potrzeby, albo w ogóle są pozbawiani takiej możliwości. Podobnie jak zanik produkcji rolnej, jest to ważna przyczyna migracji z terenów wiejskich. Chcemy przybliżyć czytelnikom te problemy, i wspólnie zastanowić się, jak walczyć o godne życie na wsi.

Na łamach “Prawa do wsi” chcemy się także zajmować historią i kulturą wsi. Wieś polska ma bogatą i zapomnianą, niekiedy także tragiczną historię. To często historia ucisku i oporu – a czasem negocjacji i układów z władzą. To historia samopomocy i solidarności oraz wewnętrznych konfliktów. Dzieje ambitnych projektów politycznych i społecznych, takich jak ruch ludowy czy spółdzielczość, i powrotów do tradycji. Historia trzymania się swojej ziemi, albo emigracji “za chlebem”, “na saksy” i “na Wyspy”. Jest to zarazem wielka historia społecznych przemian, ale także splatająca się z nią “mała” historia codziennego życia. Często to też historia rodzinna naszych rodziców i dziadków… Na miarę naszych możliwości, chcemy podjąć próbę jej przypomnienia i ożywienia.

Zdjęcie: Pixabay

drukuj

KOMENTARZE

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *