Naród bez ludu

Ukształtowanie się polskiego ludu, a potem narodziny ludoznawstwa, były więc bezwzględnie efektem 400 lat dominacji pańszczyzny jako ustroju gospodarczego. Ten feudalny ustrój wyzysku nie mógłby utrzymać się tak długo bez wytworzenia ideologii skrajnego oddzielenia się szlachty od chłopów. Nosi ona nazwę sarmatyzmu, a jej osią było przekonanie o istnieniu narodu szlacheckiego.